E-dowód – nowoczesny dokument, który daje nowe możliwości

Jesteś w projekcie e-dowód od samego początku, czyli od prawie 10 lat, czy masz e-dowód w swoim portfelu? Jeśli tak, do czego go używasz?

 

Dariusz Pułka: Tak, oczywiście mam i używam go najczęściej do logowania się do portalu mObywatel, by korzystać z różnych usług. Ostatnio użyłem e-dowodu między innymi po to, żeby pobrać zaświadczenie z rejestru PESEL, bo było mi potrzebne.

 

Krąży taki mit, że korzystanie z e-dowodu w celu logowania się do portali administracji publicznej jest skomplikowane, a w rzeczywistości to tylko kilka chwil, tak samo jak za pomocą mObywatela.

 

DP: Dokładnie. Też skanujemy kod QR, przykładamy e-dowód do telefonu i wpisujemy w aplikacji czterocyfrowy PIN do certyfikatu identyfikacji i uwierzytelnienia, który ustaliliśmy w urzędzie podczas składania wniosku o e-dowód i już. Trwa to kilkanaście sekund, jest bardzo wygodne. Nie potrzebujemy do tego specjalnego czytnika, który miałby być podłączony do komputera, bo wystarczy zwykły smartfon z technologią NFC. Dwa dni temu chciałem sprawdzić swoją przyszłą emeryturę, więc zalogowałem się do portalu ZUS i też zajęło mi to dosłownie chwilę. Logowanie się przez e-dowód do portali rządowych jest więc bardzo proste i intuicyjne, nie sprawia to żadnych problemów, więc to rozwiązanie dla każdego, nawet dla osób, które nie mają wysokich kompetencji cyfrowych.

 

E-dowód to każdy dowód osobisty, który został wydany od 4 marca 2019 roku. Czym on się różni od tradycyjnego dowodu i jak rozpoznać, że dowód osobisty, który mamy w portfelu to e-dowód?

 

DP: E-dowód to dowód osobisty, ale w odróżnieniu od dokumentu tożsamości wydanego przed 4 marca 2019 roku ma wbudowaną warstwę elektroniczną, która umożliwia między innymi logowanie się do portali administracji publicznej czy podpisywanie dokumentów elektronicznym podpisem osobistym. W jego wnętrzu znajduje się bezstykowy chip, czyli niewidoczny gołym okiem, on działa tak samo jak karta płatnicza, kiedy dokonujemy płatności zbliżeniowych, czyli aby spełniał swoją rolę potrzebne jest urządzenie, które odbiera sygnał radiowy, np. telefon z NFC. Połączenie następuje więc poprzez przyłożenie dokumentu do zewnętrznego urządzenia.

 

Co możemy zobaczyć na pierwszy rzut oka?

 

DP: Jest kilka takich elementów tego dokumentu, które go wyróżniają. Przede wszystkim na awersie, czyli na tej głównej stronie dokumentu w prawym dolnym rogu jest numer CAN, sześciocyfrowy. On jest dodatkowym zabezpieczeniem dla naszych działań, które wykonujemy z użyciem e-dowodu i daje gwarancję, że nikt nie przechwyci, nie odczyta naszych danych w dowodzie osobistym. Dowody wydawane wcześniej nie mają tego numeru i nie zobaczymy go, jeśli nasz dowód nie jest e-dowodem. Dodatkowo w prawym górnym rogu dokumentu mamy symbol biometrii, który oznacza, że ten dokument zawiera chip i dane biometryczne osoby, do której należy, czyli zdjęcie, a dla dowodów wydawanych od 7 listopada 2021 roku także odciski palców.

 

A jak zbudowana jest warstwa elektroniczna?

 

DP: Z czterech przestrzeni, które dla łatwiejszego zobrazowania nazwiemy kontenerami. Pierwszy z nich to certyfikat potwierdzania obecności, jest on wgrywany automatycznie, do każdego dowodu osobistego. Służy on do potwierdzania danej czynności przez użytkownika. Drugi certyfikat to certyfikat identyfikacji i uwierzytelnienia i też każdy będzie go miał w swoim dokumencie, mówimy o osobach, które mają pełną albo ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Trzecim certyfikatem jest certyfikat podpisu osobistego. W tym przypadku jest inaczej niż w pozostałych dwóch. Nie jest on wgrywany do e-dowodu automatycznie, trzeba podczas składania wniosku zaznaczyć, że chcemy mieć w swoim dokumencie taki certyfikat. Inaczej dokument nie będzie go miał. Ten podpis przydaje się na przykład, gdy wysyłamy jakieś dokumenty do urzędu, jest traktowany na równi z podpisem własnoręcznym. Dodatkowo walorem tego podpisu jest to, że może być używany także poza sferą publiczną, ale wówczas konieczne jest to, by obie strony przyjęły go jako wiążący. Ostatnia przestrzeń to miejsce na wgranie podpisu kwalifikowanego.

 

Sceptycy elektronicznych, cyfrowych rozwiązań często mają obawy o to, czy używanie ich jest bezpieczne, w przypadku e-dowodu także, tymczasem korzystanie z niego jest jedną z najbezpieczniejszych metod uwierzytelniania się w systemach teleinformatycznych. Dlaczego?

 

DP: Po pierwsze nikt nie podszyje się pod naszą cyfrową tożsamość za pomocą e-dowodu, jeśli nie będzie miał go w ręku, ale to nie wszystko. Nawet jeśli zdarzy się tak, że nieuprawniona osoba będzie miała nasz dokument, żeby go użyć i potwierdzić nim swoją tożsamość, musi mieć także czterocyfrowy kod PIN, który każdy ustala osobiście w urzędzie. I odwrotnie – znajomość samego PIN-u nie pozwoli nikomu zalogować się na nasze konto, jeśli nie ma w ręku naszego e-dowodu. Mamy więc podwójne zabezpieczenie, dwuskładnikowe uwierzytelnienie, które minimalizuje ryzyko użycia naszego dowodu w świecie cyfrowym przez oszusta.  Dodatkowo profil osobisty, czyli środek identyfikacji elektronicznej, który jest zapisany w e-dowodzie, został notyfikowany w Unii Europejskiej na poziomie wysokim, co oznacza, że musiał on spełnić wszystkie wymagania podczas procesu notyfikacji, więc teraz mamy pewność, że spełnia on najwyższe standardy bezpieczeństwa, co ważne może być dzięki temu używany w usługach elektronicznych administracji publicznej w innych krajach unijnych.

 

Dzięki temu, że e-dowód spełnia najwyższe wymagania w zakresie bezpieczeństwa, będzie tym narzędziem, który posłuży nam w przyszłości do potwierdzania tożsamości podczas logowania się do Europejskiego Portfela Tożsamości Cyfrowej, gwarancją bezpieczeństwa także w kontekście europejskim.

 

DP: E-dowód dzięki temu rzeczywiście gwarantuje nam, że uwierzytelnianie za jego pomocą i weryfikowanie tożsamości jest bezpieczne i w pełni wiarygodne. Nie ma też absolutnie żadnych podstaw do tego, że cokolwiek złego w kontekście bezpieczeństwa naszych danych może się stać, gdy używamy e-dowodu.

 

Ostatnio chciałam podpisać dokument podpisem kwalifikowanym, ale niezbędny jest do tego właśnie e-dowód. Mój dowód jest ważny jeszcze dwa lata, czy mogę wymienić go wcześniej, żeby mieć dodatkowe możliwości już teraz?

 

DP: Tak. Gdy dokument wchodził w 2019, zapewniliśmy takie rozwiązania prawne, które umożliwiają wymianę w każdym momencie, co bardzo istotne, całkowicie bezpłatną. Możesz więc iść do urzędu w każdym momencie i złożyć wniosek o wymianę starego dowodu na e-dowód. Wystarczy, że zaznaczysz odpowiedni powód ubiegania się o nowy dowód osobisty, czyli wymianę dowodu bez warstwy elektronicznej. Wtedy będziesz mogła korzystać z wszystkich funkcjonalności e-dowodu, bez konieczności czekania aż Twój stary dowód straci ważność. Warto pamiętać, że nie wszystkie są dodawane do dokumentu automatycznie, dlatego konieczna jest nasza uważność przy składaniu wniosku, jeśli chcemy korzystać z certyfikatu podpisu osobistego, musimy zaznaczyć tę opcję we wniosku. Jeśli tego nie zrobimy, po wydaniu dokumentu nie będziemy mogli korzystać z tego certyfikatu i nie ma możliwości dodania go do już istniejącego e-dowodu. Wtedy, jeśli będziemy chcieli korzystać z podpisu osobistego, konieczne będzie ponowne złożenie wniosku i wyrobienie dokumentu.

 

Potem musimy złożyć odciski palców. Czy są jakieś wyjątki, w których nie musimy tego robić?

 

DP: To, że w e-dowodzie pojawiły się odciski palców jest dostosowaniem prawa krajowego do rozporządzenia unijnego. Są trzy sytuacje, w których podczas składania wniosku o e-dowód nie trzeba składać odcisków palców. Pierwsza z nich dotyczy dzieci, które nie ukończyły 12. roku życia (UE dała państwom członkowskim wybór, czy w przypadku młodych obywateli będą pobierać te odciski, czy nie, u nas podjęto decyzję, że dzieci do 12. roku życia nie muszą). Drugi przypadek to sytuacja, w której tymczasowo nie jest możliwe pobranie odcisków palców i wówczas taki dokument wydawany jest na okres 12 miesięcy. Jeśli pobranie odcisków palców jest fizycznie niemożliwe i ta przeszkoda jest trwała, wówczas wydaje się dowód bez odcisków palców ważny przez okres 10 lat. Nie jest możliwe natomiast niezłożenie odcisków palców, jeśli nie jesteśmy w jednej z tych trzech sytuacji.

 

E-dowód powstał, by ułatwić codzienne formalności obywatelom, a legislacja, która go ustanawia, rozwija się tak, by odpowiadać na ich potrzeby. Aktualnie powstaje także ustawa, która docelowo będzie wydłużała ważność tego dokumentu seniorom i w ich przypadku będzie on ważny nie 10, a 15 lat. 

 
DP: Tak. Mamy nadzieję, że w przyszłości wejdzie to w życie i pozwoli podwyższyć komfort korzystania z dokumentu seniorom, będzie to dotyczyć wszystkich osób, które ukończą 70. rok życia.

 

Podsumujmy: e-dowód to fizyczny dowód osobisty, dokument stworzony, by ułatwiać codzienne formalności, który spełnia najwyższe standardy bezpieczeństwa, daje dodatkowe możliwości, można go używać za granicą i wymienić go w każdym momencie, a wkrótce będzie narzędziem, który pozwoli nam korzystać z Europejskiego Portfela Tożsamości Cyfrowej. Jesteś w projekcie od początku, obserwujesz powstawanie tego dokumentu i jego rozwój od prawie 10 lat. Co z Twojej perspektywy było największym wyzwaniem w tym całym procesie?

 

DP: Był to ogromny projekt, w którym brało udział wiele instytucji, między innymi Ministerstwo Cyfryzacji, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Zdrowia i podległe jednostki, takie jak Centralny Ośrodek Informatyki i Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA. Największym wyzwaniem z mojego punktu widzenia było pogodzenie wielu potrzeb i perspektyw tych różnych instytucji i podejmowanie odpowiednich decyzji biznesowych, które je uwzględnią i jednocześnie będą zgodne z decyzjami na poziomie europejskim. W trakcie projektu Rejestr Dowodów Osobistych został dostosowany do nowych wymagań, a także powstały nowe systemy teleinformatyczne. Integracja musiała nastąpić na wielu płaszczyznach, więc doprowadzenie tego projektu do finału było dużym wyzwaniem również pod względem organizacyjnym. Ogromna praca wielu osób, masa dokumentacji i projektów technicznych, żeby e-dowód mógł działać i służyć milionom ludzi na co dzień.

 

Rozmawiała Iza Jóźwik z Zespołu Promocji mObywatela